Landgoed Steenenburg door de eeuwen heen | Deel 2: Samenvoeging Nieuwkuijk en Onsenoort

Heb je deel 1 nog niet gelezen? Ontdek hier het verhaal wat eraan vooraf ging in Landgoed Steenenburg door de eeuwen heen | Deel 1: De Brabantse adel.

Van vrije heren naar nieuwe buren

In de 13e eeuw waren de heren van Cuijk zogenaamde vrije heren, zij hadden grotendeels de vrije hand in wat ze deden en hoe ze dat deden. Maar zoals zo vaak in het leven, ook de periodes van bloei duren niet eeuwig.

In de 14e eeuw ging het bergafwaarts met het geslacht van Cuijk. Financieel ging het zo slecht, dat ze gedwongen werden een deel van hun bezittingen te verkopen. Zo ook hun bezittingen in Nije-Cuijk. Ho, dacht de heer van Onsenoort, de grond van je buurman komt maar één keer te koop. Dus was hij er als de kippen bij om in 1383 Nije-Cuijk te kopen. Daarmee kreeg hij een veel groter grondgebied, maar werd hij niet automatisch ook de Heer van Nije-Cuijk. Wel bleef hij natuurlijk heer van Onsenoort én, ook niet onbelangrijk, hij werd de buurman van de heer van Drunen op het Kasteel van Drunen.

Eigendom zonder gezag

Maar was dat nou handig, dat de heer van Onsenoort wel het eigendom had, maar niet het gezag? Niet echt nee, maar dat lossen we op. Dat wil zeggen, de graaf van Hoogstraten loste dat op. Ook een grootgrondbezitter, maar niet in onze streek. Hij had grote militaire en bestuurlijke invloed en een heel kort lijntje met de Hertog van Brabant.

Tien jaar na de aankoop van de heerlijkheid Nije-Cuijk kwamen Nij-Cuijk en Onsenoort bij elkaar onder het gezag van de heer van Onsenoort. Dan zitten we in de tijd dus rond 1400.

Twee eeuwen van verandering

Daarna komen twee eeuwen, die vooral gekenmerkt zijn door de Tachtigjarige Oorlog. Het protestantisme deed zijn intrede, het gezag van de katholieke koning van Spanje werd niet langer erkend en de zelfstandige Republiek der Zeven Verenigde Provinciën zag het levenslicht.

We zijn inmiddels ook een paar eeuwen verder in ons verhaal. Door deze ontwikkelingen kregen we in onze streek ook te maken met adellijke Hollandse families van protestantse huize.

De intrede van de familie d’Oultremont

De vorstenhuizen en de hogere adellijke families hadden veel bezittingen en meestal ook een grote invloed op het bestuur. Laten we dan nou ook maar eens een naam geven aan de heren van Drunen. Gedurende meerdere generaties was de familie Pauwels – van Haastrecht ook verantwoordelijk voor het reilen en zeilen van de Heerlijkheid Drunen. Hun thuisbasis was Loon op Zand, maar ze deden er Drunen graag ‘even bij’.

Wat de adellijke families met elkaar gemeen hadden, was dat ze graag het kapitaal in de familie wilden houden. Als het even kon, niet minder maar méér in handen krijgen. Een heel goed werkend middel daartoe was om in de eigen kringen te huwen. Vaak gaf vadertje-lief aan zijn innig geliefde dochter een bruidsschat mee, meestal in de vorm van grotere stukken land. En dan echt grote stukken. In die kringen bevond de familie Pauwels – van Haestrecht zich ook.

Een huwelijk met grote gevolgen

Aan het eind van de 17e eeuw komt door huwelijken vanuit de familie Pauwels van Haestrecht eerst de familie Wassenaar in beeld en dan de familie van Schagen – van Beieren. De erfdochters brengen het hele familiebezit in en let op, nou wordt het echt interessant: in 1707 trouwt Isabella van Schagen met Jean-Francois d’Oultremont.

Na het Huis van Drunen, het Kasteel van Drunen en Kasteel Steenenburg wordt het vanaf nu Kasteel d’Oultremont. Zo heeft het tot ruim vijftig jaar geleden bekend gestaan in de omgeving.

Adrie Verboord

Adrie Verboord is voorzitter van Heemkundekring Onsenoort en heeft door zijn nieuwsgierigheid en leergierigheid in de loop der jaren een schat aan kennis opgebouwd over de geschiedenis van de gemeente Heusden. Op zijn eigen enthousiaste manier brengt hij historische gebeurtenissen, bijzondere personen en vergeten verhalen tot leven.

Volgens Adrie is heemkunde allesbehalve stoffig. Integendeel: hoe meer je over de geschiedenis van je omgeving weet, hoe meer je gaat zien, begrijpen en waarderen van de plekken om je heen. Met deze blogreeks neemt hij je mee door eeuwen aan lokale geschiedenis en laat hij zien hoe verrassend, boeiend en actueel het verleden kan zijn.