Landgoed Steenenburg door de eeuwen heen | Deel 3: Het einde van het kasteel

Heb je deel 1 nog niet gelezen? Ontdek hier het verhaal wat eraan vooraf ging in Landgoed Steenenburg door de eeuwen heen | Deel 1: De Brabantse adel en Landgoed Steenenburg door de eeuwen heen | Deel 2: Samenvoeging Nieuwkuijk en Onsenoort.

De winter die alles veranderde

In 1707 trouwt Isabella van Schagen met Jean-Francois d’Oultremont. Na het Huis van Drunen, het Kasteel van Drunen en Kasteel Steenenburg wordt het vanaf nu Kasteel d’Oultremont.

En ze leefden nog lang en gelukkig? Dat zou best kunnen, maar het kasteel heeft het einde van de 18e eeuw niet meer mogen beleven. Vanaf 1790 hebben de Franse troepen van Napoleon een paar pogingen gedaan om Holland te bezetten. Mede door de inzet van de Zuiderwaterlinie is dat niet gelukt. Het land werd daarbij grotendeels onder water gezet, precies hoog genoeg om de paarden er niet doorheen te kunnen laveren. Zij konden immers sloten en greppels niet meer zien.

Zolang ‘de vijand’ er niet overheen kon vliegen werkte zo’n waterlinie prima. Alhoewel, die werkte toch niet altijd naar behoren. Zoals in 1795 bijvoorbeeld niet. Het is nu nog maar moeilijk voor te stellen, maar een paar eeuwen geleden kenden we hier nog de zogenaamde ‘kleine ijstijd’. De winter van 1795 was een heel koude winter, het vroor dat het kraakte en ook de rivieren waren dichtgevroren. Tsja, dan helpt een waterlinie ook niet meer. Dat wordt dan een grote ijsvlakte, waarover de Franse troepen zomaar de Hollandse provinciën konden binnenmarcheren.

Het einde van Kasteel d’Oultremont

Hierin speelt Kasteel d’Oultremont ook een rol. Op de eerste plaats wordt het kasteel ingenomen door de Fransen om het in te richten als een hospitaal voor gewonde soldaten. Maar omdat het werkelijk steen- en steenkoud was, werd alles wat brandbaar was gebruikt om een beetje warmte te krijgen. Dan zou het zomaar kunnen dat iemand met verkleumde vingers wel eens mis gooit en vuur maakt waar dat niet zo heel handig is.

Hoe dan ook, Kasteel Onsenoort brandde tot de grond toe af.

Maar gelukkig hebben we het poortgebouw nog! Het kasteel is nooit meer opgebouwd, de materialen die nog bruikbaar waren werden verkocht en het poortgebouw werd ingericht als woon- en verblijfplaats. Het kasteel is dus al 230 jaar weg, maar we zoeken nog steeds naar de precieze locatie waar het ooit gestaan heeft.

Buitenverblijf en jachtdomein

De woonplaats van de familie d’Oultremont is altijd Brussel gebleven. De familie kwam doorgaans twee keer per jaar naar hun bezit in Nieuwkuijk. Of is het nou Drunen? Om het nog wat ingewikkelder te maken, kennen we in het katholieke zuiden ook nog de parochies. Gemeente- en parochiegrenzen waren lang niet altijd hetzelfde. Het kasteel hoorde onbetwist bij de parochie Nieuwkuijk en de familie d’Oultremont kerkte dan ook in Nieuwkuijk.

Twee keer per jaar dus, in de zomer naar hun buitenverblijf en in de herfst kwam een heel gezelschap hierheen voor de jacht. Dat het Landgoed Steenenburg van die mooie lanen heeft, die overigens veel verder gingen dan de grenzen van het huidige landgoed, is een gevolg van de investeringen van de graaf in een aantrekkelijk jachtgebied.

Van adellijk bezit naar Land van Ooit

In 1984 verkoopt de familie d’Oultremont aan Marc Taminiau, die er het Land van Ooit zal vestigen. Er was geen financiële noodzaak om tot verkoop over te gaan, maar het was inmiddels wel een duur speeltje geworden. Het onderhoud, de belastingen en de salarissen telden aardig op voor een buitenverblijf waar maar twee keer per jaar gebruik van werd gemaakt.

Van 1707 tot 1984 is toch een respectabele 277 jaar. Daar steken de 18 jaren van het Land van Ooit, van 1989 tot 2007, nogal schril bij af.

Een nieuw hoofdstuk voor Steenenburg

Na de aankoop van het landgoed door de gemeente Heusden heeft het nog een aantal jaren geduurd voordat begonnen werd met het realiseren van een prachtige, historisch onderbouwde nieuwe woonwijk. De straatnamen zijn er adellijk en de gelukkigen die er mogen wonen, zullen zich in zo’n cultuurhistorisch rijke omgeving misschien geen adel voelen, maar ongetwijfeld wel bevoorrecht.

Adrie Verboord

Adrie Verboord is voorzitter van Heemkundekring Onsenoort en heeft door zijn nieuwsgierigheid en leergierigheid in de loop der jaren een schat aan kennis opgebouwd over de geschiedenis van de gemeente Heusden. Op zijn eigen enthousiaste manier brengt hij historische gebeurtenissen, bijzondere personen en vergeten verhalen tot leven.

Volgens Adrie is heemkunde allesbehalve stoffig. Integendeel: hoe meer je over de geschiedenis van je omgeving weet, hoe meer je gaat zien, begrijpen en waarderen van de plekken om je heen. Met deze blogreeks neemt hij je mee door eeuwen aan lokale geschiedenis en laat hij zien hoe verrassend, boeiend en actueel het verleden kan zijn.