Landgoed Steenenburg door de eeuwen heen | Deel 1: De Brabantse adel

De geschiedenis van Kasteel Steenenburg

Je loopt door de lange laan met majestueuze, eeuwenoude beukenbomen aan beide kanten en ja hoor, daar doemt het prachtig gerestaureerde Kasteel Steenenburg op. Totdat iemand je in je oor fluistert: ‘dit is niet het echte kasteel, dit is het poortgebouw van het voormalige kasteel’.

Wat denk je dan? Een poortgebouw? Zoiets moois een poortgebouw? Zo’n vroegere verblijfplaats voor het personeel? Voor de wachters, de paardenverzorgers, de tuinmannen en wie weet wie nog meer? Waar stond het échte kasteel dan?

Dat ga ik je graag vertellen, maar dan moet je wel acht eeuwen met mij terug willen gaan in de tijd. Naar de tijd van de adel, van hertogen en graven, van heren als zetbazen, van hun bezittingen en hun macht. Ben je daar klaar voor? Nou, daar gaan we. Wat zeg je? Even wachten? Oh, je gaat niet zomaar met een onbekende mee. Heel verstandig. Je gaat deze tijdreis maken met Adrie Verboord, voorzitter van Heemkundekring Onsenoort. Deze vereniging houdt zich bezig met de kennis over de lokale geschiedenis van de gemeente Heusden. Dus ook van Landgoed Steenenburg. Heel veel weten is nodig om erover te kunnen vertellen, om die hele interessante geschiedenis van vele eeuwen te delen met jullie. Goed, daar gaan we.

Het Hertogdom Brabant in de middeleeuwen

Laten we beginnen met hoe de verdeling van het gebied er hier toen uitzag. Wij hadden hier onze eigen Hertog van Brabant. Denk erom, Brabant was niet het huidige Noord-Brabant maar het hele gebied, dat doorliep tot aan Brussel. We waren een grensgebied, want de bezittingen van de Graaf van Holland en van de Graaf van Gelre grensden hier in deze streek aan het grondgebied van de Hertog van Brabant. Een soort drielandenpunt dus. Maar goed, wij hadden hier te maken met het Brabant van toen.

Binnen dat grote gebied van het Hertogdom Brabant waren een aantal belangrijke adellijke families, die allemaal de nodige bezittingen en daarmee ook macht hadden. Voor het gebied ten westen van ’s-Hertogenbosch waren dat de graven van Grave en Cuijk. Zij spraken daarover als Nije-Cuijk, vandaar de latere naam Nieuwkuijk.

Ten westen van het grondgebied van de heren van Cuijk lag het domein van de Heren van Drunen. Zij waren dus buren, maar er was geen machtsverhouding tussen de heren van Cuijk en de heren van Drunen. Wel waren de Heren van Drunen van een lagere adel dan die van Cuijk. De Heren van Drunen woonden in een versterkt huis, het huis van Drunen, later ook wel het Kasteel van Drunen genoemd.

Om de verdeling van het hele gebied van Vlijmen tot en met Drunen af te maken, behoorde het gebied ten oosten van Nije-Cuijk toe aan de Heren van Onsenoort.

Bestuur en rechtspraak in de heerlijkheden

Ter afronding van dit stuk over ‘de machtige mannen van weleer’ nog dit. De echte belangrijke families hadden zulke grote gebieden in eigendom, dat ze daarover nooit zelf het dagelijkse bestuur konden voeren. Zij zetten daarom zogenaamde leenheren in, die namens de hogere macht het dagelijks bestuur over de Heerlijkheid opgedragen kregen. Deze heren zorgden voor een geregeld dagelijks leven, voor het innen van de tienden (belastingen) en voor de rechtspraak in het gebied.

Welkom hier aan de Heer van Nije-Cuijk, de heer van Drunen en de heer van Onsenoort. En de heer van Vlijmen? Sorry mensen, die was er niet, Vlijmen was een dorp binnen de heerlijkheid Nije-Cuijk.

Adrie Verboord

Adrie Verboord is voorzitter van Heemkundekring Onsenoort en heeft door zijn nieuwsgierigheid en leergierigheid in de loop der jaren een schat aan kennis opgebouwd over de geschiedenis van de gemeente Heusden. Op zijn eigen enthousiaste manier brengt hij historische gebeurtenissen, bijzondere personen en vergeten verhalen tot leven.

Volgens Adrie is heemkunde allesbehalve stoffig. Integendeel: hoe meer je over de geschiedenis van je omgeving weet, hoe meer je gaat zien, begrijpen en waarderen van de plekken om je heen. Met deze blogreeks neemt hij je mee door eeuwen aan lokale geschiedenis en laat hij zien hoe verrassend, boeiend en actueel het verleden kan zijn.